# GABA (GABA çayı) (佳葉龍, jiāyèlóng)

GABA — gama-aminobütirik asit, sinir sisteminin baskılayıcı nörotransmitteri. GABA çayı, oksijensiz ortamda işlenen ve bu sayede yaprağında GABA biriken çaydır (genellikle Tayvan oolongu); yumuşak ve sakinleştirici etki eder.

GABA, beynin başlıca baskılayıcı nörotransmitteridir: nöronların aşırı uyarılmasını söndürerek gevşemeye ve uykuya yardım eder. Sıradan çay yaprağında miktarı azdır; ancak 1980'lerde Japon araştırmacı Tsushida şunu keşfetti: taze yaprak oksijensiz ortamda bekletilirse içindeki glutamik asit GABA'ya dönüşür. Yöntem 1984'te tanımlandı; endüstriyel teknoloji ise GABA oolongun başlı başına bir tür hâline geldiği Tayvan'da olgunlaştırıldı.

Teknoloji şöyle işler: toplanan yaprak, oksijeni (genellikle azotla) boşaltılmış hava geçirmez kaplara konur ve saatlerce bekletilir; anaerobik döngüler, oolong üretiminin olağan aşamalarıyla dönüşümlü sürer. Anaerobik fermantasyon yalnızca yüksek GABA yoğunluğu değil, tanıdık bir tat da verir: fırınlanmış meyve, kuru erik, ekşi elma dokunuşu, sıcak ekmek notası — hiçbir klasik oolonga benzemeyen bir profil.

Etki konusunda dürüst olmak gerekir: fincandan alınan GABA'nın ne kadarının kan-beyin bariyerini geçtiği sorusu bilimde hâlâ açıktır. Ama pratik tutarlıdır: GABA çayı yumuşak, sarmalayıcı, akşamlık bir çay olarak içilir — sonrasındaki hâl sıkça "sıcak bir battaniye" diye tarif edilir ve bu, sakin, göze batmayan cha qi'nin iyi bir örneğidir. Pratik öneri: GABA oolongu kaynar suda fazla uzun demlemeyin — ekşi notaları kolayca yanar; gaiwanda kısa demlemeler onu en iyi biçimde açar.

Source: https://www.dao-cha.info/tr/glossary/gaba