Çin çayı terimleri sözlüğü

Çay terimleri fincandaki tadı anlatmaya ve etiketi anlamaya yardımcı olur. Ancak tek başına bir terim, kaliteyi veya kökeni kanıtlamaz. Sık karşılaşacağınız sözcükler ve ne anlama geldikleri şöyle.

Çay tepsisinde gaiwan, servis sürahisi ve fincanlar.
Fotoğraf: Il lupa · CC BY-SA 4.0

Tat ve ağız hissi

Hui gan (回甘), bir yudum çaydan sonra ağızda hissedilen tatlılığı anlatır. Acılıktan sonra daha belirgin olabilir; zorunlu bir sıralaması veya saniyelerle belirlenmiş süresi yoktur.

Sheng jin (生津), tükürük salgısının artması hissidir. Tatlılıkla aynı şey değildir ve yaprakların yaşlı ağaçlardan toplandığını kanıtlamaz.

Ku (苦) acılıktır. Se (涩) ise ağızda kuruluk ve büzüşme hissi veren burukluktur. Birlikte görülebilirler ama farklı duyumlardır. Tadım notlarında hua (化), acılığın ya da burukluğun azalmasını anlatır; bunların gerçekten şekere dönüştüğü anlamına gelmez.

Bitiş ve çayın hissettirdikleri

Yun (韵), çayın genel karakterini veya bıraktığı izlenimi anlatır. Yan yun (岩韵) Wuyi kaya oolongları için; guanyin yun (观音韵), diğer adıyla yin yun, Tieguanyin için kullanılır. Bunlar tadım kavramlarıdır, coğrafi köken testleri değildir. “Kaya ezgisi”, fincanda belirli bir kayanın minerallerini tanıyabileceğiniz anlamına gelmez.

Hou yun (喉韵), yudumdan sonra boğazda kalan hissi ifade eder. Kişiden kişiye değişebilir.

Cha qi (茶气), çayın kişide yarattığı öznel etki için kullanılan geleneksel bir ifadedir; ortak ve ölçülebilir bir kalite ölçeği yoktur. Cha zui (茶醉), yani “çay sarhoşluğu”, çaydan sonra yaşanan bulantı veya baş dönmesi gibi rahatsızlıkların gündelik adıdır. Kendinizi kötü hissederseniz çay içmeyi bırakın; tadım uğruna buna katlanmanız gerekmez.

Bitki ve hasat

Gu shu (古树), “yaşlı ağaçlar” demektir. Etikette yer aldığında kullanılan yapraklarla ilgili bir iddiadır. Nereden toplandığını ve ağaç yaşının nasıl belirlendiğini sorun.

Dan cong (单丛), Guangdong’un Chaozhou bölgesindeki Fenghuang oolonglarını adlandırır. Adının geçmişi tek tek bitkilerle bağlantılı olsa da günümüzdeki her partinin tek ağaçtan geldiğini garanti etmez. Dan zhu (单株), tek bitkiden toplanan yapraklar için kullanılan ayrı bir ifadedir.

Ming qian (明前), yaklaşık 4–5 Nisan’a denk gelen Qingming’den önce toplanmış demektir. Bir hasat dönemini belirtir; bütün çaylar için en yüksek kalite sınıfı değildir.

İşleme

Sha qing (杀青), yani fiksasyon, oksidasyonda rol alan enzimlerin etkinliğini ısıyla azaltma işlemidir. Sterilizasyon değildir.

Men huang (闷黄), sarı çay üretiminde fiksasyondan sonra yaprakların sıcak ve nemli koşullarda bekletilmesidir.

Wo dui (渥堆), nemlendirilmiş çayın yığınlar hâlinde, mikroorganizmaların da rol aldığı bir işlemden geçirilmesidir. Güneşte kurutulmuş maocha’dan shu pu-erh yapımında da kullanılır. Hazır sheng pu-erh’i uzun süre saklamakla aynı işlem değildir.

Demleme ve araçlar

Gaiwan (盖碗), genellikle tabağı da bulunan kapaklı bir kâsedir; çay demlemek veya içmek için kullanılır. Gong dao bei (公道杯) servis sürahisidir. Demlenen çayı önce burada toplamak, fincanlara benzer koyulukta çay dağıtmayı sağlar.

Zi sha (紫砂), Yixing ile ilişkili bir kil ve seramik grubudur; hepsi mor değildir. Bao jiang (包浆), kullanımla yüzeyde oluşan patinadır. Demliğin yaşını veya özgünlüğünü kanıtlamaz; kirli çay tortusu biriktirmeyi gerektirmez.

Cha tang (茶汤), demlenmiş çaydır. Ye di (叶底), demlenmiş yaprakları ifade eder. Yaprağın şeklini ve olgunluğunu incelemeye yarar, ağaç yaşını kanıtlamaya değil.

Xi cha (洗茶), demlemeden önce yapılan kısa durulamadır. Her çay için gerekli değildir ve pestisitleri ya da kafeini giderme garantisi vermez. Gongfu cha (功夫茶; ayrıca 工夫茶), küçük miktarlarda özenli demlemedir; genellikle suya göre daha çok yaprakla, art arda kısa demlemeler yapılır.

Sorular ve cevaplar

İyi bir çayda bunların hepsini hissetmeli miyim?

Hayır. Terimleri kendi izlenimlerinizi anlatmak için kullanın. Örneğin, “Yudumdan sonra tatlılık kalıyor, ağzı hafifçe kurutuyor” diye not almanız da yeterlidir.

Hui gan veya cha qi kaliteyi kanıtlar mı?

Tek bir duyum yeterli değildir. Kokuyu, tadı, demleme sırasında nasıl değiştiğini ve çayı sevip sevmediğinizi birlikte değerlendirin. Kökeni doğrulamak için parti bilgisi gerekir.

İlgili çaylar

Ayrıca bakınız

Çin çayı rehberleri