Oolong çayı: çeşitleri, tadı ve demlenişi
Oolong, Camellia sinensis yaprağından yapılan ve kimliğini işleniş biçiminden alan bir çay grubudur. Yelpazesi geniş: taze ve çiçeksi olanlar da var, ballı-meyvemsi olanlar da, iyice kavrulmuşlar da. Wulong yazımına rastlarsanız aynı çaydan söz ediliyor. Çin sınıflandırmasında bu gruba qing cha, 青茶 de denir.
Tayvan’ın Alishan bölgesinden Jin Xuan oolong çayı.
Fotoğraf: Difference engine · CC BY-SA 4.0
Fenghuang Dancong oolong çeşitlerinden Mi Lan Xiang.
Fotoğraf: Difference engine · CC BY-SA 4.0Oolongun yapılışı
Önce yapraklar soldurulur. Sonra karıştırılır ya da sallanır, arada dinlenmeye bırakılır. Hafifçe zedelenen dokuda enzimatik oksidasyon ilerler, aroma da bu sırada gelişir. Ardından gelen ısıyla sabitleme enzimlerin etkinliğini büyük ölçüde düşürür. Yaprağa şekil verilir, kurutulur ve bazen üstüne bir de kavrulur.
“Kırmızı kenarlı yeşil yaprak” bazı oolongları iyi anlatan bir tarif, ama her bitmiş çayda bu görüntüyü aramayın. “Yarı fermente” de yerleşmiş bir terimdir ve burada kısmi oksidasyonu kasteder. Ne tam %50 demektir ne de mutlaka mikrobiyal fermantasyon olduğunu gösterir.
Oksidasyon başka, kavurma başka
Taze yaprağın oksitlenmesi bir şey, işlenmiş yaprağın sonradan kavrulması başka bir şey. İkisi tadı ayrı yollardan değiştirir. Koyu bir renkten oksidasyon yüzdesini okuyamazsınız.
Taze, çiçeksi bir tat arıyorsanız hafif kavrulmuş Tieguanyin, Baozhong ya da Tayvan’ın yüksek dağ oolonglarıyla başlayın. Kuruyemiş ve fırın kokusu seviyorsanız kavrulmuş Dong Ding ile Wuyi oolonglarının tanımlarına göz atın. Dancong’da çiçek ve meyve öne çıkar, Doğu Güzeli’nde bal ve meyve. Yine de her adın altında birden fazla stil bulunur.
Kavurmanın derecesi yaprağın şeklinden belli olmaz. Top gibi sarılmış bir çay koyu kavrulmuş, uzun ve kıvrık yapraklı bir çay hafif kavrulmuş çıkabilir.
Yeşil, siyah ve pu-erh’ten farkı
Yeşil çay erkenden ısıtılır ki oksidasyon fazla ilerlemesin. Bundan önce yaprak kısa bir süre serilip bekletilebilir, yani “toplanır toplanmaz ısıtılır” sözü her zaman doğru değil. Siyah çayda oksidasyon çok daha ileri götürülür; geleneksel adı da tam oksidasyondur.
Pu-erh ayrı bir grup, yöntemleri de kendine özgü. Olgun pu-erh nemli yığında bekletilir ve bu süreçte mikroorganizmalar da işe karışır. Güneşte kurutulmuş yapraktan yapılan ham pu-erh ise üretimde bu aşamayı hiç görmez.
Gaiwanda ya da kupada
Top biçiminde sarılmış oolong için 120 ml suya 4 g koyun ve 95 °C ile başlayın. Suyu dökmeye başladığınız andan çayı boşaltmaya başladığınız ana kadar 25–30 saniye geçsin. Uzun kıvrık yapraklarda aynı miktarla 10–15 saniye, Dancong’da 5–10 saniye deneyin. Her demi son damlasına kadar boşaltın. Yaprak açıldıkça süreyi alışkanlıkla uzatmayın, önce bir yudum alın.
Geniş süzgeçli bir kupada 250 ml suya 2–3 g yeter, su 90–95 °C olsun. İki dakika sonra tadın ve istediğiniz yoğunluğa gelince yaprakları çıkarın. Dancong da kupada güzel olur; 2 g ile bir dakikada tatmaya başlayın.
Acı ya da ağır geldiyse yaprağı, süreyi veya sıcaklığı azaltın. Hafif kaldıysa süreyi ya da sıcaklığı artırın. Ama her seferinde yalnızca birini değiştirin. Kaç güzel dem alacağınız yalnızca yaprağın şekline bağlı değildir; çayın kendisi ve sizin ayarlarınız da işin içindedir.
Sorular ve cevaplar
Süt oolongu ayrı bir çay türü mü?
Hayır. Jin Xuan çeşidinde kendiliğinden kremamsı bir nota olabilir, fakat aynı adla aromalı çay da satılıyor. Paketteki içindekiler listesine bakın.
Oolong yıkanmalı mı?
Hayır, bu isteğe bağlı. Kısa bir yıkama sıkı sarılmış yaprağın suyu çekmesine yardım edebilir. Pestisitleri temizleyeceğinin garantisi yoktur, bozulmuş bir çayı da kurtarmaz.
İlgili çaylar
Ayrıca bakınız
Çin çayı rehberleri