Çin çayının altı türü
Çin çayının altı türü aynı bitkiden, Camellia sinensis yapraklarından çıkar. Onları ayıran, yaprağın nasıl işlendiğidir. Tadı bitkinin varyetesi, kültivarı ve yetiştiği koşullar da etkiler. Demin rengine bakıp bir fikir edinebilirsiniz, ama türü belirlemeye renk yetmez.
Longjing’in yassı, kuru yaprakları.
Fotoğraf: Romain Guy · CC BY-SA 2.0
Bai Mudan’ın kuru yaprak ve tomurcukları.
Fotoğraf: chaidrakon.ru · CC BY 3.0
Kuru Huang Ya sarı çayı.
Fotoğraf: KirillK · CC0
Tayvan’ın Alishan bölgesinden Jin Xuan oolong çayı.
Fotoğraf: Difference engine · CC BY-SA 4.0
Altın renkli tomurcuklarıyla Dian Hong çayı.
Fotoğraf: Sjschen · CC BY 3.0
Sarı “jin hua” benekleri görülen Liu Bao. Bir çayın güvenle içilip içilemeyeceği yalnızca fotoğraftan anlaşılamaz.
Fotoğraf: Cosmin Dordea · CC BY-SA 2.0Yeşil: ısıyla erken sabitleme
Yaprak erkenden ısıtılır, enzimlerin etkinliği azaltılır. Bu adımın adı sha qing (杀青). Sonra yaprak şekillendirilip kurutulur. Longjing ve Biluochun bilinen örneklerdir. Otsu, baklagili ya da kuruyemişi andıran notalar olabilir. Demin parlak yeşil olması şart değil.
Beyaz: soldurma ve kurutma
Geleneksel beyaz çayda iki ana iş vardır, soldurmak ve kurutmak. Ayrı bir sabitleme yapılmaz, yaprak yoğun biçimde kıvrılmaz. Baihao Yinzhen tomurcuktan, Bai Mudan tomurcuk ve yapraktan yapılır. Shou Mei için daha yapraklı hasat kullanılır. Saklandıkça tadı değişir, ama değişimin iyiye doğru olacağı garanti değil.
Sarı: sarartma
Sabitlemeden sonra yaprak men huang (闷黄) aşamasına girer ve kontrollü sıcaklık ile nem altında bekletilir. Sarı çayı yeşilden ayıran tam olarak bu bekleyiştir. Yöntem de süre de tek tip değil. Bilinen bir örnek Junshan Yinzhen. Bir çayı sırf demi sarı diye bu sınıfa koymayın.
Oolong: kısmi oksidasyon
Yaprak soldurulur ve mekanik işlemden geçer, aroma bu sırada gelişir. Sonra ısı verilir ve enzimatik oksidasyonun ilerlemesi sınırlanır. Kıvırma, kurutma ve ek kavurma stile göre değişir. Tieguanyin, Tayvan yüksek dağ oolongları, Wuyi çayları ve Dancong bu çeşitliliği gösterir. Koyu kavurmayı yüksek oksidasyonla karıştırmayın.
Siyah: ileri oksidasyon
Yaprak soldurulur, kıvrılır ya da parçalanır, sonra oksitlenmeye bırakılır ve kurutulur. Dian Hong, Keemun ve Zhengshan Xiaozhong bu grubun tanınmış adları. Çincede bu sınıfa hong cha (红茶), yani kırmızı çay der. Türkiye’de içtiğimiz siyah çay da temelde aynı sınıftandır. Malt, meyve, çiçek ya da is notası bazı stillerde belirgindir, bazılarında hiç yoktur.
Koyu: mikrobiyal fermantasyon
Hei cha (黑茶) yapılırken işin önemli bir kısmını mikroorganizmalar üstlenir. Liu Bao ve Fuzhuan bu sınıftandır. Siyah çaydaki enzimatik oksidasyon başka bir süreçtir, gerçi çay sohbetlerinde ikisine de fermantasyon dendiğini duyarsınız. “Altın çiçekler” koyu çayın genel özelliği sayılmaz, yalnızca belirli ürünlerde görülür.
Pu-erh: ilk soru sheng mi, shu mu
Shu, wo dui denen ıslak yığın fermantasyonundan geçer, bu yüzden işleniş bakımından koyu çaya yakındır. Sheng’de bu aşama yoktur. Güneşte kurutulmuş mao chadan yapılır ve saklandıkça değişir. Bazı kaynaklar pu-erhi ayrı bir grup olarak gösterir. Alışverişte ise şemadaki yeri pek işinize yaramaz. Çayın nasıl üretildiğini, kaç yaşında olduğunu ve nasıl saklandığını sorun, asıl bilgi oradadır.
Sorular ve cevaplar
Şemalardaki oksidasyon yüzdeleri kesin mi?
Hayır, çoğu zaman anlatmayı kolaylaştıran yaklaşık rakamlardır. Her partiye uygulanmış ortak bir analizden çıkmazlar. Satıcıya işleme stilini, kavurmayı ve tadın nasıl olduğunu sorun.
Hangi çay türüyle başlamalı?
Size en çekici gelen tatla. Küçük bir numune alın, satıcının demleme tarifini de isteyin. Yeşil, beyaz ya da sheng için başka türlerde tecrübe şart değil. Çay fazla sert gelirse yaprağı veya süreyi azaltın.
İlgili çaylar
Ayrıca bakınız
Çin çayı rehberleri