Çin çayı sözlüğü

Çay kültürünün 24 terimi — gaiwan ve gongfu cha'dan cha qi ve hui gan'a: net tanımlar ve pratik notlar.

Gaiwan — Gaiwan (蓋碗, gàiwǎn) — çayı kısa demlemelerle hazırlamak için kullanılan, kapaklı ve tabaklı Çin fincanı. Çay seremonisinin evrensel aracıdır: yeşil çaydan pu-erh'e kadar hemen her çaya uygundur.
Gongfu cha — Gongfu cha (工夫茶) — Güney Çin'in çay demleme geleneği: bol yaprak, küçük kaplar, kısa demlemeler. "Gongfu", "zaman ve emekle kazanılmış ustalık" anlamına gelir.
Hui gan — Hui gan (回甘, huígān) — "geri dönen tatlılık": çay yudumundan sonra boğazda ve dilin kökünde giderek belirginleşen tatlılık hissi. Kaliteli çayın başlıca işaretlerinden biridir.
Cha qi — Cha qi (茶氣) — "çayın enerjisi": çaya verilen bedensel yanıt — sıcaklık, gevşeme, berraklık ya da hafif bir coşku. Taoist gelenekten gelen, özellikle yaşlı ağaç pu-erh'leri için önemli bir kavram.
Sheng pu-erh — Sheng pu-erh (生普洱) — Yunnan'ın "çiğ" pu-erh'i: ısıl işlem ve güneşte kurutmanın ardından preslenip doğal olgunlaşmaya bırakılan çay. Yıllar içinde tadı keskin ve otsu olandan derin ve tatlıya evrilir.
Shu pu-erh — Shu pu-erh (熟普洱) — "olgun" pu-erh: wo dui ile hızlandırılmış fermantasyondan geçmiş Yunnan çayı. Toprak, fındık ve kuru ahşap tadında koyu, yoğun, yumuşak ve ısıtan bir dem.
Gu shu — Gu shu (古樹, gǔshù) — "yaşlı ağaçlar": Yunnan'da yetişen, yüz yaş ve üzeri çay ağaçlarından toplanan çay. Derin tadı, uzun bitişi ve belirgin cha qi'siyle değerlidir.
Yixing kili — Yixing kili (宜興, zisha) — Jiangsu eyaletinin Yixing ilçesinden çıkarılan, yüzyıllardır gongfu cha demlikleri yapılan gözenekli kil. Demlik "nefes alır", çayın yağlarını biriktirir ve zamanla tadı asilleştirir.
Mingqian — Mingqian (明前, míngqián) — Qingming bayramından (nisan başı) önce toplanan çay. Yeşil çayın en erken bahar hasadı: narin tomurcuklar, yumuşak tatlı tat ve en yüksek fiyat.
GABA (GABA çayı) — GABA — gama-aminobütirik asit, sinir sisteminin baskılayıcı nörotransmitteri. GABA çayı, oksijensiz ortamda işlenen ve bu sayede yaprağında GABA biriken çaydır (genellikle Tayvan oolongu); yumuşak ve sakinleştirici etki eder.
Terroir — Terroir (山場, shanchang) — çayın geldiği yerin bütünü: toprak, rakım, iklim, çevre. Aynı çalı farklı dağlarda farklı çay verir; belirli köylerin ve kayalıkların kültü buradan doğar.
Yancha — Yancha (岩茶, yánchá) — "kaya çayı": Fujian'daki Wuyi Dağları'nın kayalıklarından gelen, güçlü kavrulmuş oolonglar. Mineralliği ve uzun bitişiyle — "kaya melodisi" yan yun ile — tanınır. Başlıca adlar: Da Hong Pao, Rou Gui, Shui Xian.
Dancong — Dancong (單樅, dāncōng) — "tek çalı": Guangdong'daki Fenghuang Dağı'nın, tek tek yaşlı ağaçlardan toplanıp ayrı işlenen ve satılan oolongları. Çiçek ve meyveyi taklit eden aromalarıyla ünlüdür.
Wo dui — Wo dui (渥堆, wòduī) — "nemli yığma": nemlendirilmiş yaprağın, mikroorganizmaların çalıştığı yığınlara toplandığı hızlandırılmış fermantasyon teknolojisi. Shu pu-erh ve Liu Bao gibi bazı heicha'lar böyle yapılır.
Preslenmiş çay (bing cha) — Bing cha (餅茶, bǐngchá) — "kek çay": preslenmiş çay diski, pu-erh'in klasik biçimi. Presleme yaprağı saklama ve taşıma için sıkıştırır ve olgunlaşmaya özel, yavaş bir seyir kazandırır.
Mao cha — Mao cha (毛茶, máochá) — "ham çay": güneşte kurutulmuş, sonradan pu-erh olarak preslenen veya hazır çay olarak ayıklanan dökme yarı mamul yaprak. Alıcıların hammadde kalitesini değerlendirdiği aşama.
Wuxing (Beş Element) — Wuxing (五行, wǔxíng) — Çin'in beş element sistemi: ağaç, ateş, toprak, metal, su. Dünyayı doğurma ve denetleme döngüleriyle anlatır; bu sitede beş element, altı çay sınıfının haritası olarak kullanılır.
Cha dao — Cha dao (茶道, chádào) — "çayın yolu": çaya sadece bir içecek olarak değil, bir dikkat ve kendini tanıma pratiği olarak yaklaşmak. Demleme ustalığını, estetiği ve içsel çalışmayı kapsar.
Kısa demlemeler (gongfu demleme) — Kısa demlemeler (工夫泡法) — çayın saniyeler boyunca suyla buluşturulup demin hemen süzüldüğü, döngünün defalarca yinelendiği demleme yöntemi. Her demleme, aynı yaprağın tadının yeni bir yüzünü açar.
Gongdaobei (chahai) — Gongdaobei (公道杯) — "adalet kâsesi", diğer adıyla chahai: demlikten veya gaiwandan gelen demin fincanlara dağıtılmadan önce boşaltıldığı kap. Çayın gücünü çay içen herkes için eşitler.
Sha qing — Sha qing (殺青, shāqīng) — "yeşili öldürmek": taze çay yaprağının, oksidasyon enzimlerinin çalışmasını durduran ısıtılması. Yeşil çayın, ayrıca oolongların ve pu-erh'in üretiminde kilit aşama.
Çayın oksidasyonu — Oksidasyon (氧化) — çay yaprağı polifenollerinin oksijenle enzimatik tepkimesi; yaprak koyulaşır, tat yoğunlaşır. Oksidasyon derecesi, çay sınıflandırmasının ana eksenidir: yeşilden (asgari) kırmızıya (azami).
Camellia sinensis (çay bitkisi) — Camellia sinensis (茶樹) — yapraklarından tüm gerçek çayların yapıldığı, çaygiller ailesinden her dem yeşil bitki: yeşil, beyaz, oolong, kırmızı ve pu-erh. Çaylar arasındaki farkları farklı bitkiler değil, işleme yaratır.
Gaoshan (yüksek dağ çayı) — Gaoshan cha (高山茶) — "yüksek dağ çayı": deniz seviyesinden bin metre yüksekteki bahçelerden gelen Tayvan oolongları. Serinlik ve sisler yaprağın büyümesini yavaşlatarak yoğun, kremamsı, tatlı bir tat verir.